مملکت آباد گردد بشنو و باور مکن

(همان، ۵۸۸)
فصل سوم
بحث و بررسی
۳ـ۱ـ مضامین اشعار نسیم شمال
مشروطیت یکی از غنیترین لحظههای تاریخ ایران است که با ظهور عقاید، باورها و اندیشههای نو مسیر تاریخ جامعه را شدیداً تحت تأثیر قرار داده و شاید یکی از بارزترین و اثرگذارترین تجلی این اندیشههای نو را بتوان در سیاست و ادبیات این دوره جست وجو کرد. این دو حوزه مورد بررسیهایی بیشمار قرار گرفته است. آن چه به طور اجمال از این بررسیها میتوان نتیجه گرفت این است که به عنوان مثال، از لحاظ محتوا، محتوای قدیمی ادبیات از تعابیر قالبی و تکراری مفاهیمی نظیر گل و بلبل و معشوق، کنار گذاشته میشود و مفاهیمی متعالیتر نظیر آزادی، وطندوستی، قانونخواهی مورد توجه شعرا و نویسندگان قرار میگیرد (آجودانی،۱۳۸۲: ۱۷).
به نظر میرسد با افزایش روابط ایران با دولتهای اروپایی آرا و اندیشههای روشنفکران و آزادیخواهان آن سرزمینها، اهل قلم و اندیشهی ایران را تحت تأثیر قرارداده است. آنها با اعتقادات جدید که استبداد سلطنتی، محافظهکاری سیاسی را مردود میشمردند و اصول برابری و آزادی و برادری را میستودند، آشنا شدند. از طرفی دیگر نفوذ اقتصادی اروپا و بیکفایتی پادشاهان قاجار منجر به آشفتگی اقتصادی و اجتماعی ایران شد درخواست وامهای مکرر شاهان قاجار، اعلان فرمان مشروطیت توسط مظفرالدین شاه، به توپ بستن مجلس توسط احمد شاه، فساد همهگیر دستگاههای دولتی… چهرهای نابسامان به ایران داده بود. در این میان شاهد رشد مطبوعات هستیم که مردم را با مفاهیم تازه و حقوق خود آشنا میکرد. نشریهی نسیم شمال که به طور مرتب منتشر میشد و نفوذ زیادی در مردم داشت توجه ما را به خود جلب کرد. برای پی بردن به نظر سید اشرفالدین در مورد جامعه به بررسی محتوای اشعارش پرداختیم. تکنیک تحلیل محتوا برای پی بردن به پیام متون مختلف مثل نطقهای انتخاباتی، محتوای رمانها، کتب، مجلات، نامهها، اسناد دولتی، سرودههای مذهبی و… به کار میرود. در این پژوهش واحد تحلیل مضمون انتخاب شد. به تعریف برلسون «مضمون عبارت است از تأیید یک موضوع یعنی یک عبارت مرکب، معمولاً یک خلاصه یا یک فشرده که میتواند شامل مطالبی متعدد و جداگانه باشد و در ضمن روی هم رفته یک موضوع را نشان میدهد» (باردن، ۱۳۷۴: ۱۲۰).
اشعار نسیم شمال همچون آینهای فراروی حوادث سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن روزگار است که با دقت و ظرافت خاصی مشکلات و نابسامانیهای آن روزگار را بیان میکند. سید اشرفالدین فردی خوش برخورد و فروتن بود و قصد آزار و اذیت و هتک حرمت افراد را نداشت. اما در هر جایی که احساس نابسامانی و درد و گرفتاری میکرد، انگشت مینهاد و دربارهی آن سخن میگفت. به عبارتی ایشان زبان گویای جامعهی ایران و ملتش بود. مضمونهای اشعار نسیم شمال در چهار مقولهی اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و به صورت مختصر فرهنگی مورد بررسی قرار میگیرد:
محتوای مقولهی اجتماعی: نابسامانیهای اجتماعی، موضوعهای دینی، موضوعهای مربوط به علم و دانش، موضوعهای مربوط به خانواده و زنان.
محتوای مقولهی سیاسی: مفاهیم مدرن سیاسی به ویژه آزادی و وطن به مفهوم جدید، مطبوعات، موضوعهای مربوط به مشروطه و بازتابهای آن، سیاست خارجی و داخلی.
محتوای مقولهی اقتصادی: موضوعهای مربوط به فقر و فاصلهی طبقاتی، موضوعهای مربوط به بحران و رکود و کسادی بازار، وضعیت مشاغل.
محتوای مقولهی فرهنگی: ازمسایل مربوط به زنان «تعدد زوجات»، بیسوادی به خصوص بین کودکان، ایام مشهور سال و رسومات آنها به خصوص اعیاد و ماه رمضان، تقلید کورکورانه از غرب و غربزدگی، رواج خرافه و نادانی و امثال آن را تشکیل میدهد.
۳ـ۱ـ۱ـ محتوای اجتماعی
محتوای اجتماعی با بیشترین فراوانی (۶۹۶مضمون) مهمترین دغدغهی ذهنی شاعر است: بازتاب نابسامانی اجتماعی بیشتــرین فراوانی را در این بخش به خـود اختصاص داده است(۲۸۴مضمون). ریا،
تظاهر، تقلب که نشانهی از هم گسیختگی اجتماعی است در جای جای دیوان مشاهده میشود.
۳ـ۱ـ۱ـ۱ـ ریا و تظاهر

این را هم حتما بخوانید :
رابطه تاب آوری و هوش معنوی با سلامت روان دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی خرم آباد

ما شتر مرغ صفت احمق و بی عقل و دلیم
بپریدن نتوانیم که هم چون شتریم
بار بردن نتوانیم که مرغ بپریم
زین شتر مرغ نما آخ چکنم واخ چکنم
کمکی ای وکلا آخ چکنم وآخ چکنم

(گیلانی، ۱۳۷۵: ۱۰۵)
و همچنین در جای دیگر در مورد ریا و تظاهر این گونه افسوس خود را بر زبان می آورد:

ما ملت ایران همه با هوش و زرنگیم
افسوس که چون بوقلمون رنگ به رنگیم
ما باک نداریم ز دشنام و ملامت
مامیل نداریم به آثار و علامت
گر باده نباشد سر وافور سلامت
از نام گذشتیم همه مایل ننگیم
افسوس که چون بوقلمون رنگ به رنگیم
دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.