(گیلانی، ۱۳۷۵: ۳۸۹ ـ ۳۹۰)
همچنان که از آزادی اجتماعی و سیاسی زنان دفاع میکند و آنان را نسبت به حقوقشان آگاه میکند. اما نسبت به عفت و عصمت زبان بیتوجه نیست و زنانی را که نسبت به مسایل شرعی اسلام در مورد خودشان و همچنین عرف و سنت جامعهی ایران بیتفاوت هستند، به باد انتقاد میگیرد و به آنان گوشزد
میکند حریم خود را نگه دارند:

خاله جان از غصه دلگیری چرا
توی کوچه رو نمی گیری چرا…
روسفید روز محشر می شود
قسمتش از حوض کوثر می شود
غافل از دنیای بی پیری چرا
با حجاب از حور بهتر می شود
شافعش زهرای اطهر می شود
توی کوچه رو نمی گیری چرا

(گیلانی، ۱۳۹۲: ۷۶۹)
اشرف الدین حسینی در برخورد با مسأله زنان با روشنفکران زمانهی خویش هم رأی بود، اما راه خویش را از یاد نمیبرد. دیدگاه او در این باره، آمیزهای است از دیدگاههای متفاوت روزگارش با ویژگیهای فکری و اعتقادی خاص خودش. طبع زمانه حقوق کامل زن را نمیپذیرفت، اما نوگرایان مدافع و خواهان آن بودند. در نتیجه جامعهی ایرانی دچار تضاد فکری بود و اشرف الدین در آن فضای اندیشگی ناهمساز عصر مشروطیت وضعی ویژه داشت.
او موضوع زن را نیز در دایرهی تجدد و سنت بررسی میکند. سنت و تجددگرایی را با هم دارد، یعنی فردی معتدل میباشد. آنجای که پای پوشش زن و فعالیتهای اجتماعی او در میان است، پایبند دستور شرع است. نگران سستی بنیادهای اخلاقی و پریشانی روابط خانوادگی است.
در حقیقت، موج نوجویی و دیگر گونهای که در رفتار و ظاهر مردم پیدا شده، او را پریشان میساخت. این پریشانی را در جای جای اشعار خود باز تاب داده است:

حیف امروز هیچ عصمت نیست
زن بی عصمت و حجاب که دید
یک نشانی از آدمیت نیست
گوئیا در میانه غیرت نیست

(همان، ۷۸۲)
۳ـ۲ـ۱ـ محتوای سیاسی
مقولهای دیگری که پس از مقولهی اجتماعی، بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داده، مقولهی سیاسی است(۴۰۵بار). مسلماً در زمان مشروطیت مهمترین تغییری که پیامدی اساسی در بقیه شؤون زندگی گذاشت، تغییر در بینش سیاسی است، این بینش که با الهام از تغییرات اروپا توسط روشنفکران و روحانیون مترقی تبلیغ میشد، با اتحاد روحانیون و روشنفکران، نهضت ضد استعماری و ضد استبدادی به اوج خود رسید و طبعاً این نهضت در ادبیات کشور نیز انعکاس یافت. به زودی گروهی از شاعران و نویسندگان نیز به آزادیخواهان پیوستند و زبان و قلم خود را در برای مبارزه با ظلم و فساد به کار گرفتند. آنان به مسئوولیت خود در برابر ملت پی بردند و با آثار منظوم و منثور خود به روشن کردن افکار عمومی پرداختند. کم کم شعر از حالت رکود و تحجر خارج شد و در دسترس تودههای مردم قرار گرفت. کم کم از طریق فعالیت انجمنهای سری با عضویت روحانیون، بازرگانان و روزنامهنگاران، ادبیات در بین مردم رواج بیشتری یافت. با همکاری و هماهنگی رهبران انقلابی، آزادیخواهان، روزنامهنگاران و شاعران، مبارزات مردمی به نتیجه رسید و سرانجام در تاریخ ۱۴جمادی الثانی۱۳۲۴هـ.ق.از طرف مظفرالدین شاه، فرمان مشروطیت صادر گردید و حکومت استبدادی به مشروطه تبدیل شد (کریمی موغاری، ۱۳۸۲: ۱۷ ـ ۱۸).
نظام مشروطیت، شرطی برای شاه قائل میشد و آن تبعیت از «قانون اساسی» بود. همین شرط، باعث پدیدار شدن لغاتی جدید در فرهنگ سیاسی زبان فارسی شد که تاآن زمان بیسابقه بود و یا لغات در معنای واژگان سیاسی مدرن به کار گرفته شد. واژگانی مانند «مجلس شورا»، «ملت»، «اصلاحات اجتماعی»، «حقوق بشر»، «آزادی»، «وطن»، «قانون» و … از درون عصر روشن گری اروپا به ایران رسید. جریانی که این اصطلاحات را وارد ایران کرد، چنان لرزهای بر پیکر فرسودهی حکومت قاجار وارد کرد، که نه تنها نظام سیاسی را دگرگون کرد، بلکه دیگر ساختارهای اجتماعی ایران را تحت تأثیر قرار داد.
شاعر مردمی عصر مشروطه همراه با روشنفکران، روحانیون شاعران و نویسندگان آزادی خواه شد و تحت تأثیر جریانات سیاسی و اجتماعی مشروطه، مفاهیم جدید را به کار برد، (۳۱۲بار).
۳ـ۲ـ۱ـ۱ـ اصطلاحات اجتماعی
شاعر مشروطهخواه سید اشرف الدین، پای بند نظام سلطنتی است و در مدح شاهان (محمد علی شاه، احمد شاه، رضا شاه) (۳۱بار) میسراید و انتظار اصطلاحات و بهبودی اوضاع را از ایشان دارد:

این را هم حتما بخوانید :
طراحی یک سیستم خبره به منظور انتخاب مناسب‌ترین روش تصمیم‌گیری چندمعیاره با توجه به ...

گردید ز احمد شاه دل ها همه شاد امروز
حاصل شد ملت را مقصود و مراد امروز
دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است