شهرآباد شده به به از این مدرسه ها
شهر قزوین شده از مدرسه ها مثل بهشت
از همین مدرسه زیبا غلبه کرده به زشت
کودکی با خط خوش بهر من این شعر

خلق آزادشده به به از این مدرسه ها
می رود مدرسه هر کودک پاکیزه سرشت
نوشت شهر آباد شده به به از این مدرسهها
خلق آزاد شده به به از این مدرسه ها

(همان، ۵۸۲)
شاعر افزایش مدارس و تعلیم و تربیت را نشانهی آبادانی شهرهای ایران دانسته و علاوه بر آن افزایش سواد عمومی مردم، ابزاری جهت آزادیهای سیاسی و محدود کردن استبداد و حاکمان زورگو و ستمکار عنوان کرده است.
تأکید دیوان اشرف بر مدرسه و علم آموزش میتواند تحت تأثیر جریانات روشنفکری که طالب تأسیس مراکز دید علمی بودند، باشد. البته نمیتوان از نقش امیر کبیر و تأسیس دارالفنون یاد نکرد، اما باید به نقش انجمن های مختلف که این ایدهها را اشاعه میدانند نیز اشاره کرد.
۳ـ۱ـ۱ـ۴ـ زن و اهمیت و جایگاه او در خانواده و اجتماع
با این که قانون اساسی سال ۱۲۸۵ هیچ حقی (مخصوصاًحق رأی) برای زنان قائل نشده بود، اما فرصتی ایدهآل برای مشارکت زنان در حوزههای عمومی به وجود آورد. مثلاً با پشتیبانی روحانیون، زنان در «شورش نان» با شرکت در تظاهرات و سر دادن شعارهای ملی اظهار وجود کردند. پس از سالهای ۱۲۸۵، انجمن های رسمی و غیر رسمی زنان شکل گرفت. به واسطه همین شرکت در انجمنها، نسبت به مسوولیتهای اجتماعی و غیرخانگیشان، حساسیت قابل توجهی نشان دادهاند، مثلاً در جریان تحریم کالاهای خارجی و هم چنین زمانی که مجلس تلاش کرد تا بانک ملی تأسیس کند، گروههای مختلف زنان، جواهرات و زینتآلات خود را فروختند و از دولت سهام خریدند، «ملیگرایی، زنان را از محیط خانگیشان بیرون کشید برای نخستین بار زنان یاد گرفتند که در امور خارج از خانه و مسایل غیر سنتی و غیر مرسوم شرکت کنند. با توجه به این نکته مهم است که اهداف پیگیری شده از سوی زنان با عرف و روال آن دوره تناقضی نداشت. آنان با روحانیون و روشنفکران و اصنافی که طرفدار مشروطه و اخراج
بیگانگان از ایران بودند جبهه ای واحد داشتند» (ساناساریان، ۱۳۸۴ : ۲۴).
ستایش زن و اهمیت و جایگاه او در خانواده و اجتماع، یکی دیگر از درونمایههای شعری سید اشرف الدین است که هم زمان با فکر آزادی خواهی و مشروطه خواهی در اشعارش جلوه گر شد.
در کنار مضامین اصلی و مکرر شعر سید اشرف الدین حسینی نظیر وطن پرستی، آزادی، مبارزه با استبداد و حمایت از مشروطه و… مضمونهای قابل تأمل دیگری نیز وجود دارد که یکی از آنها «مسأله زنان» است. پرداخت سید به این مقوله را میتوان حول چند محور مورد بررسی قرار داد. در مجموع تعداد عناوین شعریش که مسأله زنان را به صورت فراگیر مورد توجه قرار داده است؛ چیزی در حدود پانزده عنوان است. اما نکته اینجاست که او، نه تنها در همین اشعار بخصوص، بلکه در سایر شعرهایش و در ضمن تبین مفاهیم و مطالب دیگر، ایدهها و معتقدات خود را در این خصوص برای تأکید بیشتر، تکرار کرده است. در روح والا و تفکر پویای این سید بزرگوار، احترام به شخصیت زن و اعتقاد به برابری حقوق وی با مرد، اصل و اساس بینش او نسبت به زنان است. اگرچه در آن روزگار، سخن گفتن از حقوق زنان و روشنفکرانه شخصیت ایشان را به رسمیت شناختن، شعار بسیاری از منور الفکرهایی بود که به دنبال طرح این افکار، درپی آن بودند زنان را بیگانه با هویت دینی و سنتی شان، مبدل به مقلدانی صرف از زنان اروپایی کنند؛ زنانی که فرهنگ و پیشینه شان هیچ قرابتی با زنان این نداشت، اما شاعر درد آشنا، سختیها و مصائب این مظلومان قرنها استبداد و ارتجاع را چه خوب درک میکرد و چه صمیمانه با کلام دلنشین و بیپیرایهاش، بر زخمهایشان مرحم مینهاد.
او همه ارزشها و حقوق فردی و اجتماعی را، یکجا برای زنان میخواست؛ او مایل نبود زن ایرانی اگر قرار است صاحب فضل وکمال و دانش شود، عصمت و عفت و هویت دیرینهاش را از کف بنهد و ناگزیر از منجلاب جهل و خفقان به درآمده، در منجلاب فساد و از خود بیگانگی، غوطه ور شود.
در زیر با استشهاد به اشعار سید اشرفالدین حسینی، محورهای فکری وی در خصوص زنان به تفکیک بیان میشود:
۳ـ۱ـ۱ـ۴ـ۱ـ حق تحصیل زنان
یکی از بنمایههای اساسی اشعار سید اشرف الدین حسینی که نشان از روح اندیشمند و خوی عالمانه وی دارد، موضوع آموختن علم و رعایت ادب است که آنها را موجبات تعالی و نمو زن و مرد و نه صرفاً مرد میداند. سید در شعر«فصل بهار» با مصرع برگردان «ای دخـتر من درس بخـوان فصـل بهار
است»، ضمن منقبت علم و دانش، آن را مایه کمال و حلال مشکلات فراوان جامعه بانوان میداند:

این را هم حتما بخوانید :
نقد جامعه شناختی در دیوان اشعار سید اشرف الدین گیلانی نسیم شمال

ای دختر من درس بخوان فصل بهار است
خود را زکمالات و هنر نور بصر کن
بیکار به خانه منشین، موقع کار است
چون دختر بی علم به نزد همه خوار است

(حسینی، ۱۳۵۸: ۲۸۰)
در شعری با عنوان «شاگرد بخوانند» علم آموزی را از واجبات جهان میداند و زن و مرد هردو باید جهت کسب علم تلاش کنند:

در جهان واجب به ما علمست علم مرد و زن را رهنما علمست علم
منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است