ابن ابی جمهور حکم عقل را قبول دارد لذا در شبهات تحریمیه قائل به برائت اصلیه است.[۹۰۷] در حالیکه استرآبادی آن را قبول ندارد.[۹۰۸]
ابن ابی جمهور ظواهر قرآن را حجت میداند.[۹۰۹] ولی استرآبادی قائل است که بدون تأیید از معصومین حجیت ندارد.[۹۱۰]
ابن ابی جمهور سنّت نبوی را حجت میداند[۹۱۱] و حال آنکه استرآبادی سنت نبوی را بدون تأیید از ائمه معصومین حجت نمیداند.[۹۱۲]
ابن ابی جمهور اجتهاد و تقلید از مجتهد را قبول دارد،[۹۱۳] ولی استرآبادی آنها را حرام میداند و میگوید: فقط باید از معصوم تقلید کرد.[۹۱۴]
به هر حال این سخن که ابن ابی جمهور از کسانی است که راه را بر اخباریان هموار کرده، با مطالبی که در آثار وی است، سازگار نیست. به قول میراز حسین نوری جز حدس و تخمین چیز دیگری نیست.[۹۱۵]
با این وصف و گذشتن از ابن ابی جمهور به عنوان شخصیتی که برخی معتقدند او پیشگام اخباریگری بوده است، محدثی که در مسیر این شائبه باشد به نظر نمیرسد. با این وصف نمیتوان اخباریگری قرون یازدهم به بعد را متکی به عمل محدثین متقدم بحرین دانست.
نتایج و پیشنهادات
الف: نتایج
وجود راویان و محدثان چشمگیر در یک منطقه، تدوین آثار حدیثی در آن، شکلگیری اندیشۀ تأثیرگذار و وجود حلقههای درسی در یک ناحیۀ جغرافیایی از شرایط و لوازم صدق عنوانِ یک مرکز حدیثی است. بیشتر این خصوصیات در بحرین قدیم وجود داشته است. خلاصه‌ای از نتایج پژوهش در این مرکز حدیثی چنین است:
۱ـ ضمن فصل اوّل به تفصیل موقعیت جغرافیایی بحرین معرفی شد و گفتیم که منظور از بحرین در منابع تاریخی همۀ سرزمینهای ساحل غربی و جنوبی خلیج فارس بین بصره و عُمان است که امروزه شامل کویت، احساء، قطر و در نهایت مجمعالجزایر بحرین کنونی است.

 

 

    • مهمترین مناطق تاریخی و حدیثی این منطقه هجر، احساء، مشقّر، غابه، دارین، قطیف، خَط و اوال است.

 

  • مهمترین ساکنان بحرین را عربهاه تشکیل میدهند که به صورت قبائل در این منطقه حضور داشتهاند و از میان این قبایل عبدالقیس تأثیرگذارترین آنها در تاریخ تشیع و به خصوص در فعالیتهای حدیثی هستند.

 

۲ـ اسلام در سال هشتم هجرت با نامۀ پیامبر اکرمˆ به وسیلۀ علاءبن حضرمی به بزرگان بحرین وارد این ناحیه شد. جنگهای رده، فتنۀ خوارج، شورش صاحب الزنج، جنبش قرامطه را باید مهمترین حوادث و دورانهای اثرگذار در تاریخ بحرین دانست. بدون تردید این جریانها اثرهایی را بر فعالیتهای حدیثی و نقل و انتقال محدثان داشته است.
۳ـ از سؤالات برجستۀ این پژوهش این بود که فعالیتهای حدیثی از چه زمانی در بحرین شروع شده و دارای چه ادواری بوده است؟

 

 

    • ضمن فصل سوم که اختصاص به دوران صحابه و راویان داشت گفته شد که منقذ بن حبان را باید اولین محدث بحرین دانست که به حضور پیامبر اکرم مشرف شد و پیام رسول خدا را برای عبدالقیس برد. او همچنین حامل نامهای از پیامبر اکرم برای مردم بحرین بود که باید این نامه را اولین سند و مکتوب حدیثی مربوط به بحرین دانست.
برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت tinoz.ir مراجعه کنید.

 

  • نام ۳۸ نفر از صحابه را که از مردم عبدالقیسِ بحرین بودهاند شمردیم و همچنین متن ۱۲ نامۀ پیامبر را برای ساکنان بحرین آوردیم که نشان از آغاز عصر حدیث در بحرین است.

 

۴ـ سؤال دیگری که در این تحقیق در پی پاسخ آن بودیم آن است که راویان و محدثان متقدم بحرین چه حجمی از راویان و محدثان شیعه را در بر میگیرند؟
برای پاسخ به این پرسش در دایرۀ کتب معروف رجالی شیعه و با تمرکز بر قبیلۀ عبدالقیس جستجوی زیادی انجام شد.
حاصل این پژوهش به صورت خلاصه چنین است:
راویان پیامبر اکرمˆ: ۱ نفر
راویان امیرالمؤمنین†: ۹ نفر.
راویان امام حسین†: ۳ نفر
راویان امام علی بن الحسین†: ۱ نفر
راویان امام باقر†: ۲ نفر
راویان امام صادق†: ۵۳ نفر
راویان امام رضا†: ۲ نفر
راویان امام جواد†: ۲ نفر
راویان مشترک امام مجتبی تا امام باقر‡: ۱ نفر
راویان مشترک امام باقر و امام صادق‡: ۲ نفر
راویانی که طبقۀ آنها مشخص نشد: ۳ نفر
این مجموعه را در نمودار زیر میبینیم:
۶۰
۵۳
۵۰
۴۰
۳۰
۱۸
۲۰
۹
۱۰
۵
راوی راوی راوی
از دیگر ائمه امیرالمؤمنین امام صادق

 

 

    • راویان زن را در طول دوران صحابه و راویان بالغ بر ۱۰ نفر شمردیم.

 

    • از میان راویان ائمه اطهار‰ که ۸۰ نفر (غیر از زنان) هستند، ۹ نفر آنها دارای توثیق صریح هستند و یا با وصف جلالت یاد شدهاند و چهار نفر آنها ضعیف شمرده شدهاند و ۲ نفر نیز از غلات به حساب آمدهاند.

 

  • از ایشان ۱۶ نفر نیز دارای آثار و اصول هستند که دو مورد به تاریخ و سیره، چهار مورد به فقه، یک مورد به مناقب اختصاص دارد و نُه مورد باقی مانده از اصول و مصنفات حدیثی است که موضوع آنها در کتب رجالی نیامده است.

 

۵ـ سؤال دیگر این تحقیق روابط حدیثی بحرین با دیگر مناطق است، که در این رابطه باید گفت کوفه به عنوان مهمترین مرکز حدیثی زمان خود در درجۀ اوّل قرار دارد. بعد از آن بصره است و سپس با تفاوت زیاد قم قرار دارد. غیر از این سه شهر، ده منطقه دیگر مورد توجه یا مسافرت یک یا دو تن از راویان بحرینی قرار گرفته است.
البته این روابط فقط در دورۀ راویان مورد بررسی قرار گرفته است که در جدول زیر قابل دستیابی است. تعداد کل راویان ۷۰ نفر است.

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *