از آنجائیکه نظریۀ سرمایۀ اجتماعی تحلیل خود را بر ویژگی های کلان اجتماعی متکی کرده و به این امر اشاره دارد که این ویژگی ها، انگیزشی در افراد ایجاد می کند که عامل مشارکت و توسعه جامعه می شود. بنابراین عدم وجود سرمایۀ اجتماعی(اعتماد و شبکۀ پیوندها) در افراد سبب عدم مشارکت آنها در فعالیت های اجتماعی می شود(موسوی، ۱۳۸۵: ۷۸).
صاحبنظران بر این باورند که یکی از معیارهای سنجش، افزایش و یا کاهش سرمایه اجتماعی انتخابات است. اساسا مفهوم سرمایه اجتماعی با انتخابات و فعالیتهای که نیازمند مشارکت عمومی شهروندان یک جامعه است، رابطه مستقیم دارد. به عبارتی دیگر لازمه بوجود آمدن سرمایه اجتماعی، مشارکت عمومی شهروندان یک جامعه در موضوعاتی همچون انتخابات است.
دهمین انتخابات ریاست جمهوری که در سال ۱۳۸۸ بر گزار شد یکی از عرصه های جدی، برای بررسی رشد وافول سرمایه اجتماعی در ایران است. حضور ۸۰ درصدی مردم در انتخابات نشانه تمایل جدی مردم برای مشارکت در تعیین سرنوشت خود بود. با این حال حوادث بعد از انتخابات تاثیر جدی بر اعتماد به عنوان مولفه کلیدی سرمایه اجتماعی در ایران داشت. بعد از حوادث انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸، افراد جامعه فضای مجازی را بستر مناسبی برای ابراز واقعی نظرات خود یافته اند، که این نظرات بازتابی از جو حاکم موجود در فضای کشور بود که نشانگر کاهش شاخص های همچون اعتماد عمومی و مشارکت عمومی از کلید ترین مولفه های سرمایه اجتماعی در فضای کشور بود. با در نظر گرفتن این مساله محقق بر آن شد که به واکاوی علت کاهش سرمایه اجتماعی در فضای مجازی ایران بپردازد و در پایان با ارائه پیشنهادات امیدوار به شکل گرفتن مجدد سرمایه اجتماعی در بین مردم وبهبود یافتن رابطه مردم با یکدیگر باشد.
با توجه به اینکه فضای مجازی از ابعاد مختلفی چون ایمیل[۹]، چت[۱۰]، شبکه های اجتماعی[۱۱] و نظایر آن تشکیل شده است و هر یک از این ابعاد قابلیت طرح و بررسی بعنوان موضوع تحقیق مستقلی را دارا هستند. لذا پرداختن به همه ابعاد فضای مجازی در یک تحقیق، اعتبارعلمی تحقیق را زیر سوال خواهد برد. از این رو با توجه به موضوع تحقیق محقق بر آن شد به مطالعه موردی فیس بوک به عنوان یکی از شبکه های اجتماعی مجازی و بعدی از ابعاد تشکیل دهنده فضای مجازی بپردازد. لازم به ذکر است شبکه فیس بوک در مقایسه با دیگر شبکه های اجتماعی مجازی با اقبال بیشتری از سوی کاربران ایرانی مواجهه است.
ساختار شبکه اجتماعی فیس بوک از قابلیتی برخوردار است که شاید بتوان ادعا کرد، تمامی امکانات ارتباطی(از قبیل چت، ایمیل و غیره) فضای مجازی و شبکه های اجتماعی اینترنتی دیگری نظیر تویتر و مای اسپیس را در دل خود جای داده است.فیس بوک به نسبت دیگر شبکه های اجتماعی مجازی کاربران بیشتری را به خود اختصاص داده است. لذا نتایج حاصل از مطالعه موردی شبکه فیس بوک که موضوع این تحقیق می باشد قابلیت تعمیم به دیگر شبکه های اجتماعی مجازی را داراست.
محقق در این پژوهش بر این باورست که انتخابات باعث افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی(افزایش اعتماد افراد طرفدار یک نامزد خاص به یکدیگر) و کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی(کاهش اعتماد افراد طرفداران دو نامزد انتخابات به یکدیگر)،به عبارتی دیگر این پژوهش بدنبال بررسی تاثیر انتخابات بر اعتماد و دیگر مولفه های سرمایه اجتماعی در فضای مجازی است. هر چند انتخابات باعث افزایش سرمایه اجتماعی درون گروهی و کاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی می شود ولیکن صاحبنظران معتقدند توسعه یک جامعه نیازمند افزایش هر دو گونه سرمایه اجتماعی است.
از این رو با توجه به اهمیت اعتماد، مبادله و شبکه های اجتماعی بعنوان کلیدی ترین مولفه های سرمایه اجتماعی و مطالعه موردی شبکه اجتماعی فیس بوک بعنوان نمونه جامع از فضای مجازی، محقق به دنبال سنجش سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی کاربران فیس بوک در سال۱۳۸۸ با تاکید بر دهمین انتخابات ریاست جمهوری ایران است.
۳-۱ ضرورت و اهمیت تحقیق:
یکی از عوامل موثر بر فرآیند توسعه اجتماعی در جهان موضوع سرمایه اجتماعی ونرخ بهره مندی آن در کشورها می باشد. بدون شک در کشور های جهان سوم و توسعه نیافته موضوع سرمایه اجتماعی است که می تواند کاستی های منابع اقتصادی را تا حدودی بپوشاند. به عبارتی به دلیل محدودیت منابع و سرمایه های اقتصادی در کشور های جهان سوم، سرمایه اجتماعی می تواند جایگزین مطلوبی برای سرمایه مالی و اقتصادی باشد. علاوه بر توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی یک جامعه نیز وابسته به سرمایه اجتماعی موجود در آن جامعه است. افزایش بهره وری عوامل تولید، از جمله مهمترین تاثیرات سرمایه اجتماعی بر مناسبات اقتصادی است و راز آن در کاهش هزینه های تولید ومبادلات اقتصادی نهفته است زیرا در فضای پر اعتماد دیگر نیازی به هزینه های اضافی برای جلب اعتماد طرفین در مبادلات نیست و سرعت وسهولت مبادلات افزایش می یابد. در واقع سرمایه اجتماعی را می توان در کنار سرمایه های اقتصادی و انسانی ، بخشی از ثروت ملی به حساب آورد که بستر مناسبی برای بهره برداری از سرمایه انسانی و فیزیکی(مادی) و راهی برای نیل به موفقیت قلمداد میشود. بدون سرمایه اجتماعی، هیچ اجتماعی به هیچ سرمایه ای نمی رسد، به طوریکه بسیاری از گروه ها، سازمان ها و جوامع انسانی بدون سرمایه اقتصادی و صرفا با تکیه بر سرمایه انسانی و اجتماعی توانسته اند به موفقیت دست یابن

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

د، اما هیچ مجموعه انسانی ، بدون سرمایه اجتماعی نمی تواند اقدامات مفید و هدفمندی انجام دهد. سرمایه اجتماعی بر خلاف سایر سرمایه ها بصورت فیزیکی وجود ندارد بلکه حاصل تعاملات و هنجارهای گروهی و اجتماعی نظیر اعتماد متقابل، تاملات اجتماعی متقابل؛ گروههای اجتماعی، احساس هویت جمعی و گروهی، احساس وجود تصویری مشترک از آینده و کار گروهی در یک نظام اجتماعی است و از طرف دیگر افزایش آن می توان موجب پایین آمدن جدی سطح هزینه های اداره فرآیند توسعه جامعه و هزینه عملیاتی سازمانها می شود(فیلد،۲۰:۲۰۰۳).
بانک جهانی ، سرمایه اجتماعی را به عنوان «ثروت نامرئی یک کشور» در نظر می گیرد و با توجه به اهمیت جایگاه سرمایه اجتماعی در توسعه کشورها و یادآوری این موضوع که در صورت فقدان سرمایه اجتماعی دیگر سرمایه ها اثر بخشی خود را از دست می دهند، محقق را بر آن داشت که به بررسی جایگاه این سرمایه در ایران بپردازد لیکن چون افراد، فضای مجازی را به نسبت فضای فیزیکی، محیطی آزادتر برای ابراز نظراتشان یافته اند لذا پژوهشگر اجتماعات مجازی را با توجه به ویژگی های همچون انتخاب هویت های غیر واقعی، نبود محدودیت زمانی ومکانی و داشتن تاملات فرا مرزی، در مقابل جوامع واقعی نزدیکتر به واقعیت در نظر می گیرد و به همین دلیل مطالعه سرمایه اجتماعی را در فضای مجازی بعنوان مساله قابل تامل مطرح می کند (ولکاک و نارایان[۱۲]،۵:۲۰۰۳).
۴-۱ اهداف تحقیق :
محقق در این تحقیق بدنبال بررسی سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی کاربران فضای مجازی در سال ۱۳۸۸ با تاکید بر انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران است. به عبارت دیگر هدف از نگارش این پژوهش ارزیابی سطح سنجش اعتماد فی مابین طرفداران یک نامزد انتخاباتی به یکدیگر(سرمایه اجتماعی درون گروهی) و اعتماد طرفداران نامزد های انتخاباتی نسبت به یکدیگر(سرمایه اجتماعی برون گروهی) در فضای مجازی با در نظر گرفتن حوادث بعد از انتخابات است.
در این پژوهش با استخراج شاخصه های چون اعتماد،مبادله و شبکه های اجتماعی از چارچوب نظری این تحقیق و برشمردن این شاخصه ها بعنوان کلیدی ترین مولفه های سرمایه اجتماعی، به ارزیابی سطح سرمایه اجتماعی موجود در فضای مجازی با تاکید بر حوادث بعد از دهمین انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ پرداخته است.
نگارنده در این پژوهش با اشاره به اهمیت سرمایه اجتماعی در توسعه کشور ها از دیدگاه نظریه پردازانی چون پاتنام، کلمن، بردیو و فوکویاما ضرورت برخورداری از چنین سرمایه را در فضای کشور تبیین می کند. سرمایه اجتماعی نه تنها از نقطه نظر اندیشمندان آکادمیک مورد تاکید قرار گرفته است بلکه سازمان ملل و بخصوص بانک جهانی یکی از شاخصه های توسعه کشورها را برخورداری از سرمایه اجتماعی در سطح قابل ملاحظه است به گونه ای که بانک جهانی از آن بعنوان ” ثروت نامرئی ” کشورها یاد می کند، لذا محقق با تبیین اهمیت سرمایه اجتماعی و یادآوری این نکته، که در نبود سرمایه اجتماعی دیگر سرمایه های همچون سرمایه فیزیکی، انسانی واقتصادی اثر بخشی خود را ازدست می دهند و با ارائه پیشنهاداتی امیدوار به بازگشت سرمایه اجتماعی درسطح قابل ملاحظه در فضای جامعه است. در نتیجه :
هدف اصلی پژوهش ” بررسی سرمایه اجتماعی درون و برون گروهی کاربران فضای مجازی در سال ۸۸ با تاکید بر انتخابات دهم ریاست جمهوری در ایران “
اهداف فرعی پژوهش :
” بررسی تاثیر دهمین انتخابات ریاست جمهوری بر روی سرمایه اجتماعی درون گروهی کاربران فضای مجازی سال ۸۸ “
” بررسی تاثیر دهمین انتخابات ریاست جمهوری بر روی سرمایه اجتماعی برون گروهی کاربران فضای مجازی سال ۸۸ “
فصل دوم :
ادبیات و پیشینه تحقیق
۱-۲ مقدمه :
در این فصل محقق با توجه به متغیر مستقل و وابسته تحقیق ابتدا مروری دارد بر پژوهشهای داخلی و خارجی انجام گرفته پیرامون مفهوم سرمایه اجتماعی و انتخابات، سپس ذیل عنوان مبانی نظری به آرا و اندیشه صاحبنظران این دو حوزه می پردازد. در ادامه به نظریات کلمن و پاتنام بعنوان چارچوب نظری این تحقیق پرداخته می شود و در نهایت این فصل با ترسیم مدل نظری، بیان فرضیه ها و تعریف عملیاتی متغیرها به پایان می رسد.
۲-۲ مروری بر ادبیات:
محققان بر این باورند که پیشینه تاریخی یک مفهوم را می توان در تعدد آثار مکتوب تولید شده پیرامون آن موضوع دنبال کرد با در نظر گرفتن این موضوع و آثار تولید شده پیرامون مفهوم سرمایه اجتماعی، به جوان بودن این موضوع به نسبت دیگر موضوعات علوم اجتماعی پی خواهیم برد. در ادامه به پژوهش ها و مقالات پرداخته شده، پیرموان سرمایه اجتماعی اشاره می شود :
عطار(۱۳۸۶)، در پژوهشی با عنوان “بررسی رویکرد های پیربوردیو, جیمز ساموئل کلمن، رابرت پاتنام به مفهوم سرمایه اجتماعی, با نگاهی به وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران امروز” با روش پیمایش به مطالعه سرمایه اجتماعی در بین اعضای خانواده، اقوام و دوستان و همچنین به بررسی اعتماد بعنوان مولفه سرمایه اجتماعی در بین گروها و اصناف مختلف پرداخته است. در ادامه به چکیده این پژوهش اشاره می شود :
سرمایه اجتماعی موجود در روابط میان کنشگران (حقیقی یا حقوقی) در رویکردهای مختلف، دارای معنا و کاربرد متفاوتی است. رویکردهای بوردیو، کلمن و پاتنام به عنوان سه نظریه پرداز مهم، یا به روایتی مهمترین نظریه پردازان سرمایه اجتماعی، از این قاعده پیروی می کنند. بنابراین،
بسته به نوع جایگاهی که این مفهوم در دستگاه نظری این سه شخصیت دارد و مشکلاتی که هر کدام از این نظریه پردازان سعی در پاسخ به آن دارند، و ریشه های فکری که آنها را به سمت نظریه پردازی در باب سرمایه اجتماعی هدایت می کند، تعبیر و تفسیر آنها و کلاً رویکرد آنان به مفهوم سرمایه اجتماعی متفاوت خواهد بود. در بخش نظری رساله، خواهیم دید که وجود ریشه های مختلف فکری، چگونه رویکردی خاص را به مفهوم سرمایه اجتماعی به وجود می آورد. با جمع بندی از بخش نظری رساله، بخش کاربردی با هدف پیدا کردن مولفه ها و نماگرهای مناسب برای سنجش سرمایه اجتماعی در ایران به چهار نماگر مهم اعتماد، روابط اجتماعی، رفتارهای نوع دوستانه و مشارکت (سیاسی و اجتماعی) اشاره خواهد شد؛ نماگرهایی که با وجود آمارهای موجود در کشور، چندان دورنمای روشنی را نسبت به مطلوب بودن وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران امروز به ما نمی دهد. نماگرهای سرمایه اجتماعی در ایران امروز، گویای وضعیتی نامطلوب در سرمایه اجتماعی ایران است.
صیادی (۱۳۸۸) ، در پژوهشی با عنوان “بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و یادگیری سازمانی مطالعه موردی دانشگاه تهران ” با استفاده از روش توصیفی، بر روی ۹۸۹ کارشناس دانشگاه تهران بعنوان نمونه از جامعه آماری پرداخته است. نتایج بدست آمده از این پژوهش را در زیر مشاهده می کنید :
سرمایه اجتماعی به پیوندها و ارتباطات مبتنی بر اعتماد میان مجموعه های انسانی و سازمانی بعنوان منبعی ارزشمند اشاره دارد. ایده اصلی آن در واژه روابط خلاصه می شود و بعنوان یک اهرم توفیق آفرین با خلق دستاوردهایی همچون روابط گرم اجتماع انسانی، الگوهای رفتاری قوی، شبکه ها و هنجارهای مشترک، انسجام و همبستگی جمعی، تعاون و همکاری متقابل، همدلی، درک و احترام متقابل (ارتباطات و حسن تفاهم)، همیاری و مشارکت داوطلبانه، هویت جمعی و غیره که همگی بعنوان مؤلّفه های سرمایه اجتماعی شناخته شده اند، موجب تحقق اهداف اعضای سازمان می شود.امروزه یادگیری سازمانی نیز بعنوان فرآیند کشف و اصلاح خطا در سازمان بعنوان مزیت رقابتی سازمانهای فردا مطرح می گردد. بی شک دو مقوله سرمایه اجتماعی و یادگیری سازمانی در جوامع امروزی دارای اهمیت بسزایی هستند و از این رو، بررسی رابطه بین این دو مهم، موضوع این تحقیق قرار گرفت. تحقیق حاضر از نظر هدف تحقیق، از نوع کاربردی است و از نظر روش گردآوری داده ها، توصیفی و از نوع همبستگی می باشد. جامعه آماری این تحقیق را موردی از کارشناسان دانشگاه تهران به تعداد ۹۸۹ نفر تشکیل می دهند، لذا از این جامعه نمونه ای به حجم ۳۳۸ کارشناس با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای با رعایت نسبتها انتخاب شد و درنهایت تعداد ۲۹۱ پرسشنامه قابل تحلیل بود. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بود؛ لذا جهت سنجش سرمایه اجتماعی از پرسشنامه ۳۱ سوالی محقق ساخته و جهت سنجش یادگیری سازمانی نیز از پرسشنامه ۳۱ سوالی نیف (۲۰۰۳) استفاد شد. پایایی ابزار با روش آلفای کرونباخ محاسبه شد و نتایج، بیانگر پایایی مناسب ابزار بود. جهت تحلیل داده ها از روشهای آمار توصیفی و آمار استنباطی از جمله ضریب همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، آزمون فریدمن، طی دو نمونه مستقل و تحلیل واریانس یک راهه استفاده شد. نتایج بیانگر آنند که:
۱) سرمایه اجتماعی و ابعاد آن دارای رابطه مثبت، مستقیم و معنادار درسطح معناداری ۰۱/۰ با یادگیری سازمانی هستند.
۲) سرمایه اجتماعی دارای رابطه مثبت، مستقیم و معنادار درسطح معناداری ۰۱/۰ با ابعاد یادگیری سازمانی می باشد.
۳) ابعاد سرمایه اجتماعی قادر به پیش بینی متغیر یادگیری سازمانی در سطح معناداری ۰۱/۰ می باشند
۴) و میزان سرمایه اجتماعی و یادگیری سازمانی کارشناسان با توجه به متغیر سطح تحصیلات دارای تفاوت معنا دار در سطح معنا داری ۱ درصد میباشد.
موسوی خامنه(۱۳۸۳)، در پژوهشی با عنوان ” سرمایه اجتماعی و سلوک اجتماعی ( بررسی سرمایه اجتماعی در مدارس و تأثیر آن بر سلوک اجتماعی دانش آموزان)” با استفاده از روش پیمایش، به مطالعه ۱۲۰۰ دانش آموز دختر و پسر مقطع دبیرستان واقع در مناطق ۱۹ گانه تهران به عنوان نمونه از جامعه آماری پرداخته است. محقق در این پژوهش از نمونه گیری طبقه ای متناسب به طور سیستماتیک اقدام به نمونه گیری کرده است و از پرسشنامه بعنوان ابزار گردآوری اطلاعات استفاده کرده است. در ادامه به چکیده ای از این پژوهش بهمراه نتایج بدست آمده از آن اشاره می شود :
سرمایه اجتماعی در دو دهه اخیر به عنوان یک دیدگاه نظری مفید، مورد پذیرش طیف گسترده ای از نظریه پردازان قرار گرفته است. رهیافت های نظری در این حوزه عموما بر بازدهی سرمایه در قالب سرمایه اجتماعی به عنوان یک فرآیند سرمایه گذاری تاکید دارند. از این رو منافع و کارکردهای متنوعی را در سطوح فردی و اجتماعی برای آن برشمرده اند که از آن میان می توان به تاثیر پذیری دموکراسی از سرمایه اجتماعی از طریق تقویت جامعه مدنی اشاره نمود. در تحقیق حاضر با بهره گیری از نظریه های جمعی سرمایه اجتماعی و با پیروی از نظریه پاتنام در زمینه تاثیرات درونی سرمایه اجتماعی بر تقویت جامعه مدنی, از طریق ایجاد خصوصیات نگرشی و رفتاری معطوف به اجتماع, ابتدا میزان و نوع سرمایه اجتماعی, به مثابه ویژگی سازمان, در مدارس گوناگون مورد سنجش قرار گرفته و سپس چگونگی رابطه آن با سلوک اجتماعی دانش آموزان بررسی شده است. به این ترتیب از طرفی روابط مفروض میان مولفه های سرمایه اجتماعی شامل
کمیت روابط با شاخص های عضویت گروهی و انجمنی و فعالیتهای جمعی و کیفیت روابط با شاخصهای همچون اعتماد و هنجارهای همیاری با فرض تقدم نقش برای شبکه روابط مطالعه شده و از طرف دیگر در سطح خرد رابطه سرمایه اجتماعی و مولفه های آن با سلوک اجتماعی دانش آموزان در ابعاد نگرشی شامل سازگاری بردباری و عام گرایی و ابعاد رفتاری شامل قانون مداری و مهارتهای مدنی مورد بررسی قرار گرفته است. این تحقیق با استفاده از روش پیمایشی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق ۱۲۰۰ دانش آموز دبیرستانی دختر و پسر واقع در مناطق ۱۹ گانه شهر تهران در سال تحصیلی ۸۲-۸۱ بوده است. ۵۰ مدرسه به روش نمونه گیری طبقه ای متناسب به طور سیستماتیک از میان مدارس فوق انتخاب گردیده و ۱۰۶۰ دانش آموزان از طریق پرسشنامه و به شیوه مصاحبه در سطح این مدارس مورد پرسشگری قرار گرفته اند. برخی از نتایج مهم پژوهش به شرح زیر می باشد:
۱) سرمایه اجتماعی در سطح مدارس مورد مطالعه از جهت کمیت روابط اجتماعی پایین تر از متوسط نظری در یک دامنه صفر تا ده قرار داشته و از جهت کیفیت روابط اجتماعی بالاتر از حد متوسط قرار دارند.
۲) مدارس غیرانتفاعی اسلامی از هر دو جهت کمیت و کیفیت روابط اجتماعی تفاوت معنی داری با سایر مدارس داشته و از ذخیره سرمایه اجتماعی بالاتری برخوردار هستند.
فیروزآبادی(۱۳۸۴)، در پژوهشی با عنوان ” بررسی سرمایه اجتماعی و عوامل موثر بر شکل گیری آن در شهر تهران ” با استفاده از روش پیمایش و جامعه آماری افراد بالای ۱۶ سال به صورت نمونه‌گیری تصادفی با طبقه‌بندی متناسب با حجم در مناطق ۲۲ گانه تهران، به مطالعه پرداخته است وحجم نمونه۱۷۵۹ نفری را انتخاب کرده است. به چکیده ای از این پژوهش را در ادامه اشاره شده است :

این را هم حتما بخوانید :
متن کامل - تحلیلی بر تغییرات کاربری اراضی در شهرداریهای کلانشهر تبریز- قسمت ۲۰